ظهر هفتم آبان؛ لحظه‌ای که آسمان رگ سفید آتش گرفت

ظهر هفتم آبان‌ماه ۱۳۹۶، چاه شماره ۱۴۷ میدان نفتی رگ سفید به صحنه یکی از تلخ‌ترین حوادث صنعت حفاری ایران تبدیل شد. دستگاه حفاری ۹۵ فتح شرکت ملی حفاری ایران که بر فراز این چاه مستقر بود، در پی فوران گاز دچار حادثه شد و شعله‌های آتش، دکل و تجهیزات آن را دربر گرفت.

حادثه در همان لحظات نخست بهای سنگینی بر صنعت نفت تحمیل کرد. فرزاد ارزانی، حفار دکل، و محمد سلیمی، دکل‌بان، به شهادت رسیدند و چهار نفر دیگر مصدوم شدند. نام این دو نیروی عملیاتی برای همیشه با حادثه رگ سفید و تلاش برای مهار آن گره خورد.

با سوختن دکل ۹۵ فتح، ماجرا به خاموش کردن یک آتش معمولی محدود نبود. جریان گاز از اعماق زمین ادامه داشت و تا زمانی که فوران مهار نمی‌شد، خطر همچنان پابرجا بود. بدین‌ترتیب، عملیاتی آغاز شد که ۵۸ روز از توان فنی، تجربه و استقامت نیروهای صنعت نفت ایران را به میدان فراخواند.

جهنمی در دل میدان نفتی

رگ سفید به میدان نبردی با شرایط محیطی فوق‌العاده خطرناک تبدیل شده بود. فوران گاز، حرارت شدید، احتمال مواجهه با سولفید هیدروژن (H₂S)، صدای مهیب و ارتعاشات ناشی از خروج گاز، کار در نزدیکی چاه را با مخاطرات جدی همراه می‌کرد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره شرایط محیطی حادثه، دمای اطراف دهانه چاه در شعاع ۳۰ متری به حدود ۷۰۰ درجه سانتی‌گراد رسیده بود. در چنین شرایطی، نزدیک شدن به محل فوران و اجرای اقدامات فنی، به ارزیابی دقیق خطرها، شناخت رفتار چاه و هماهنگی مستمر میان نیروهای عملیاتی نیاز داشت.

در این میدان، مهارگران فقط با شعله‌های آتش روبه‌رو نبودند؛ فشار اعماق زمین، حرارت طاقت‌فرسا، محدودیت دسترسی و خطرهای ناشی از گاز نیز هر اقدام را به مأموریتی دشوار تبدیل می‌کرد. تجهیزات تخصصی، مسیرهای دسترسی و امکانات پشتیبانی باید به‌گونه‌ای فراهم می‌شدند که عملیات، با وجود شرایط خطرناک، ادامه پیدا کند.

۵۸ روز نبرد؛ از فوران تا مهار

پس از حادثه، عملیات مهار چاه با مشارکت نیروهای تخصصی و پشتیبانی صنعت نفت ادامه یافت. کمیته مدیریت بحران شرکت ملی حفاری تشکیل شد و هماهنگی میان شرکت ملی حفاری ایران، شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب و گروه‌های عملیاتی و پشتیبانی برای تأمین تجهیزات و پیشبرد عملیات در دستور کار قرار گرفت.

هدف، صرفاً خاموش کردن شعله‌ها نبود؛ جریان چاه باید از مبدأ کنترل می‌شد تا خطر فوران پایان یابد. دشواری شرایط، استفاده از روش‌های تخصصی کنترل چاه و حفاری چاه‌های کمکی را به بخشی از برنامه عملیات تبدیل کرد. به این ترتیب، مهار حادثه از یک اقدام آتش‌نشانی فراتر رفت و به پروژه‌ای پیچیده در حوزه مهندسی حفاری و کنترل فوران تبدیل شد.

در طول این ۵۸ روز، نیروهای حفاری و کنترل چاه در کنار گروه‌های سیمان‌کاری، ترابری و پشتیبانی فعالیت کردند. جابه‌جایی تجهیزات سنگین، تأمین ملزومات فنی و فراهم کردن امکانات موردنیاز گروه‌های عملیاتی، اجزای به‌هم‌پیوسته مأموریتی بودند که موفقیت آن به هماهنگی مجموعه‌های مختلف وابستگی داشت.

روزها می‌گذشتند و شعله‌ها همچنان در آسمان رگ سفید دیده می‌شدند؛ اما عملیات ادامه داشت. هر مرحله به محاسبه، آمادگی و اجرای دقیق نیاز داشت و هر اقدام، گامی برای نزدیک شدن به پایان فورانی بود که از اعماق زمین زبانه می‌کشید.

پنجم دی‌ماه؛ پایان فوران، آغاز ماندگاری یک حماسه

سرانجام در پنجم دی‌ماه ۱۳۹۶، پس از ۵۸ روز تلاش، فوران چاه شماره ۱۴۷ رگ سفید مهار شد. با اجرای اقدامات تخصصی و کنترل جریان چاه، بحرانی که از هفتم آبان آغاز شده بود، به پایان رسید.

مهار چاه، پایان یک بحران عملیاتی بود؛ اما اهمیت رگ سفید به خاموش شدن شعله‌ها محدود نمی‌شد. این حادثه نشان داد که مقابله با فوران‌های مهیب، به دانش مهندسی، تجهیزات تخصصی، آمادگی عملیاتی و همکاری دقیق میان گروه‌های فنی و پشتیبانی نیاز دارد.

با این حال، روایت رگ سفید بدون یادآوری بهای انسانی آن کامل نیست. فرزاد ارزانی و محمد سلیمی، دو شهید صنعت حفاری ایران، در نخستین ساعات حادثه به شهادت رسیدند؛ نام‌هایی که در کنار تاریخ این عملیات، یادآور خطرهایی هستند که نیروهای صنعت نفت در مسیر انجام مأموریت‌های خود با آن روبه‌رو می‌شوند.

رگ سفید؛ میراث ایستادگی در صنعت نفت

برخی رویدادهای صنعتی با میزان تولید و حجم سرمایه‌گذاری شناخته می‌شوند و برخی دیگر با آزمونی که بر توان فنی و انسانی یک مجموعه تحمیل می‌کنند. رگ سفید از دسته دوم بود؛ حادثه‌ای که مهار آن به مأموریتی ۵۸ روزه تبدیل شد و نیروهای تخصصی و پشتیبانی صنعت نفت را در یکی از دشوارترین شرایط عملیاتی گرد هم آورد.

این ۵۸ روز، روایت ایستادگی در برابر نیرویی بود که از اعماق زمین سر برآورده بود؛ روایتی از دانش مهندسی، کار گروهی و پایداری در برابر خطری که هر روز ادامه فوران، آن را زنده نگه می‌داشت.