داده‌های تحلیلی، از جمله گزارش منتشر شده در «تایمز هند»، نشان می‌دهند که هزینه‌های تولید در بخش چاپ متأثر از درگیری‌های غرب آسیا، جهشی ۳۰ تا ۴۰ درصدی را تجربه کرده است.

نمود عینی این بحران را نیز می‌توان در تغییر استراتژی برندهای بزرگ مشاهده کرد؛ به عنوان نمونه، شرکت ژاپنی «کالبی»اعلام کرده است که به‌منظور مقابله با چالش‌های تأمین، بسته‌بندی ۱۴ محصول پرچمدار خود را از طراحی‌های چندرنگ و پرزرق‌وبرق به طراحی‌های مینیمال سیاه و سفید تغییر می‌دهد.

همزمان، خبرگزاری رویترز نیز اعلام کرده است که برخی از تولیدکنندگان بسته‌بندی با محدود شدن عرضه پلاستیک، افزایش قابل توجهی در تقاضا برای راه‌حل‌های کاغذی گزارش داده‌اند. به طوری که درخواست‌ها برای بسته‌بندی کاغذی در برخی از شرکت‌ها سه برابر شده است.

در این میان، وضعیت در صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران چگونه است؟

بابک عابدین، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته بندی ایران با اشاره به چالش‌های همیشگی در توازن بازار، بر این نکته تأکید می‌کند که صنعت چاپ همواره با مشکلات عرضه و تقاضا دست‌به‌گریبان بوده است؛ اما پس از جنگ ۱۲روزه، اختلالی جدی در زنجیره تأمین این صنعت به وجود آمد که به یک به‌هم‌ریختگی گسترده در عرضه و تقاضای کشور منجر شد. او می‌گوید:«این وضعیت، تاب‌آوری را برای ما بسیار سخت کرد، هرچند که غیرممکن نشد و توانستیم در زمینه افزایش قیمت مواد مصرفی در بخش تولید داخل و واردات تاب آوری خود را حفظ کنیم. زمانی که شوک جنگ به بازار وارد شد، چاپخانه‌داران بودند که با استفاده از منابع انبارهای خود اجازه ندادند بازار دچار تنش ناگهانی شود؛ چرا که در آن مقاطع، برخی از تولیدکنندگان داخلی و واردکنندگان، فروش خود را قطع کرده بودند».

فاکتورهایی که تا لحظه خروج تغییر می‌کنند

عابدین به ارائه چالش‌های حوزه تولید فیلم (لایه‌های نازک و منعطف پلاستیکی که دور محصولات غذایی یا دارویی پیچیده می‌شود) پرداخت و گفت:« عرضه مواد به صورتی شده است که امروز باید مبلغ کالا را نقدا و پیش‌پرداخت به حساب واریز کرد؛ یعنی زمانی که سفارش از طرف چاپخانه گذاشته می‌شود، کل مبلغ فاکتور به صورت علی‌الحساب پرداخت شده و زمانی که فیلم آماده شد، مابه‌التفاوت قیمت کالا به نرخ روز محاسبه می‌شود. نکته اینجاست که حتی اگر تا لحظه خروج کالا از درب کارخانه هم قیمت تغییر کند، مشتری ملزم است مابه‌تفاوت را به حساب واریز کند. این یک رویکرد، ناعادلانه و مغایر با روند معمول تجارت در دنیا است که پس از پرداخت کامل صورتحساب، مجددا از خریدار مابه التفاوت دریافت می‌شود.»
وی افزود: « بسیاری از مواد مورد نیاز صنعت چاپ و بسته‌بندی به واسطه آسیب پتروشیمی‌ها تحت تاثیر قرار گرفتند. برای مثال در بخش پلیمری میانگین بین ۶۵ تا ۷۰ درصد کل تولید پلی‌پروپیلن، پلی‌اتیلن و پت صرف صنعت بسته‌بندی می‌شود؛ پی‌وی‌سی نیز مصرفی بین ۴۰ تا ۴۵ درصد در این حوزه دارد».

تولیدکننده و مصرف کننده در منگنه قیمت

عابدین با تحلیل سهم بسته‌بندی در بهای تمام‌شده کالا افزود: «میانگین تأثیرگذاری قیمت بسته‌بندی انعطاف‌پذیر (پلیمری) بر قیمت نهایی کالا در حوزه مواد غذایی بین ۱۰ تا ۳۵ درصد است که در بخش پت حتی به بیش از ۱۰۰ درصد می‌رسد؛ این در حالی است که در بخش سلولوزی و کاغذی، این سهم به مراتب بیشتر بوده و در اغلب کالا ها از ۵۰ درصد آغاز می‌شود» .
به گفته رئیس این اتحادیه، در تولید و عرضه پلی‌اتیلن مشکلی وجود ندارد اما افزایش قیمت در این مواد قابل توجه است؛ به گونه‌ای که قیمت فیلم‌های پلی‌پروپیلن حدود سه برابر افزایش یافته است.

خداحافظی اجباری با بازارهای صادراتی

وی با بیان اینکه افزایش قیمت‌ها باعث از دست رفتن بازارهای صادراتی شده است، گفت: «بازارهای صادراتی ما برای فیلم‌های چاپ‌شده‌ و بسته‌بندی‌، کشورهایی نظیر روسیه، کشورهای حوزه‌ی بالتیک، افغانستان، عراق و مقداری هم کشورهای شمال آفریقا و حتی اروپا را در بر می‌گرفت. تولیدکنندگان چاپ و بسته‌بندی ما در این مسیر در حال پیشرفت بودند، اما متأسفانه اکنون با افزایش قیمت مواد اولیه ‌در داخل که حداقل ۵۰ درصد از قیمت جهانی بالاتر عرضه می شوند، امکان رقابت در بازار جهانی را ندارند؛ این در حالی است که بخش عمده‌ای از صادرات ما در حوزه‌های دارویی و غذایی متمرکز است.»

عابدین در خصوص وضعیت بازار داخلی نیز هشدار داد و افزود: «بازار داخلی هم با توجه به افزایش قیمت‌ها در حال تحلیل رفتن است. تورم قیمت بسته‌بندی مستقیما به قیمت سبد کالا اضافه می‌شود. با در نظر گرفتن افزایش ۶۵ درصدی حقوق کارگران و سهم بسته‌بندی اجناس در فروشگاه‌ها، متوجه می‌شوید که مردم باید بیشتر از نصف ۶۵ درصد افزایش حقوق را صرفا بابت افزایش قیمت بسته‌بندی بپردازند. برای مثال، قیمت فیلم بسته‌بندی که اوایل سال گذشته کیلویی ۱۴۰ هزار تومان بود، اکنون به ۶۰۰ هزار تومان رسیده است؛ در بخش مقوای وارداتی نیز قیمت از حدود ۷۰ هزار تومان به ۲۶۰ هزار تومان افزایش یافته است.»

او با اشاره به مبادی ورودی کالا ادامه داد: «مواد وارداتی ما عمدتا کاغذ و مقوا از چین و هندوستان بود. در خصوص فیلم بسته‌بندی نیز با توجه به شرایط سخت و دشواری که برای واردات وجود داشت و سهمیه‌ای به آن تعلق نمی‌گرفت، عملا امکان واردات فراهم نبود. اکنون برای این موضوع تمهیداتی در نظر گرفته شده است، اما اجرایی شدن آن نیازمند نقدینگی است.»

پایان تاب‌آوری صنعت تا تیر ماه

وی در پاسخ به این پرسش که «شرکت‌های ما تا چه زمانی تاب‌آوری تولید دارند؟» گفت: «در ابتدا باید گفت که فعالان صنعت چاپ و بسته‌بندی در طول دوران جنگ‌های ۱۲ و ۴۰ روزه، حتی زمانی که در معرض حملات دشمن بودند، با عشق به میهن، همدلی و همبستگی مردم به انجام خدمات تولیدی و رفع تقاضای صنایع تولیدی و فرهنگی کشور ادامه دادند؛ به صورتی‌که همگام با سایر صنایع، عرضه کالاهای مصرفی مردم دچار اختلال نشود، اما «اگر شرایط به همین منوال تداوم یابد، با توجه به اینکه قیمت‌ها به شدت افزایشی است، چنانچه ورود سریعی به این ماجرا صورت نگیرد و تمهیدات لازم برای آن در نظر گرفته نشود، فکر می‌کنم این تاب‌آوری تنها تا آخر خرداد یا نهایتا تیرماه دوام داشته باشد.»

نادیده گرفتن غول دو تریلیون دلاری

عابدین با اشاره به صنعت چاپ و بسته‌بندی به عنوان یک حرفه “فوق استراتژیک” بیان کرد: «متاسفانه کسی به اهمیت این حوزه توجه نمی‌کند؛ در حالی که کوچک‌ترین مواد غذایی بدون چاپ و بسته‌بندی در بازار عرضه نمی‌شود و این حوزه تمام بخش‌های دارویی، پزشکی، آرایشی، بهداشتی، لبنیاتی و غیره را در بر می‌گیرد. اگر این صنعت نباشد یا قیمت آن افزایش یابد، تورم آن مستقیما به محصول بسته‌بندی‌شده منتقل می‌شود».

رئیس اتحادیه در پایان با مقایسه جایگاه این صنعت در اقتصاد جهانی خاطرنشان کرد: «در دنیا سهم صنعت چاپ و بسته‌بندی ممکن است دو تریلیون دلار باشد که شاید حدود ۱.۵ درصد از ارزش اقتصادی جهان را شامل شود؛ برای مثال، سهم مواد غذایی در اقتصاد جهانی ۱۱ درصد و دارو ۹ درصد است، اما نکته کلیدی اینجاست که وابستگی این صنایع — چه در حوزه مواد غذایی و دارو و چه در بخش شوینده و آرایشی — به صنعت بسته‌بندی، یک وابستگی ۱۰۰ درصدی است. اگر بسته‌بندی نباشد، این محصولات اصلا فروشی نخواهند داشت. بنابراین، هرچند ممکن است سهم عددی این صنعت در اقتصاد دنیا کمتر به چشم بیاید، اما تأثیرگذاری آن در حرکت چرخ‌های اقتصادی ۱۰۰ درصد است و اهمیت ویژه‌ای که در سطح جهان به بسته‌بندی داده می‌شود نیز دقیقا به همین خاطر است.»